Het Duo Bilitis dat is opgericht in 2004 heeft inmiddels naam gemaakt. Twee zeer getalenteerde musici die samen nog sterker zijn en prachtige, verrassende muziek ten gehore brengen. Eva Tebbe speelt harp, Ekaterina Levental doet dat ook, maar is tevens een volwaardig zangeres.

Lex Bohlmeijer schreef een erg leuke recensie over de CD, voor wie nog niet bekend is met het Duo: na het lezen is beslist de interesse gewekt!

L’Heure Espagnole

L’Heure Espagnole is Frans. Natuurlijk, het is de titel van een kleine opera van Maurice Ravel, een vroege compositie over de erotische escapades van een getrouwde Spaanse vrouw die binnen drie kwartier opvallend veel mannen verovert. Pikant gegeven dus, met de benodigde lichtvoetigheid en humor gebracht. Ik weet niet zeker of Eva & Ekaterina zich volledig kunnen scharen achter deze associatie, maar daar gaat het nu niet om. Wat ik bedoel is dat Duo Bilitis de titel van deze cd ontleend heeft aan de Franse taal, terwijl ze vooral Spaanse muziek spelen. Eigenlijk klopt het niet. En dat bevalt me wel. Er wringt iets. Lees maar, er staat niet wat er staat, om nog eens een favoriete en vaak geciteerde dichtregel van Martinus Nijhoff aan te halen. Het zou het motto kunnen zijn - enigmatisch en uitdagend - voor deze cd. De dingen zijn anders dan ze lijken. Niets is wat het is.

Neem de verrukkelijke cyclus van 7 liedjes die Manuel de Falla verzamelde onder de titel Siete canciones populares espanolas: volksliedjes dus. Hij, de gestudeerde componist uit Madrid, raakte bezeten van de canto jondo, de intense zang van de zigeuners. Hij zwierf door het zuiden van Spanje, en probeerde de wereld die hij daar leerde kennen te verenigen met de cultuur die hij van huis had meegekregen. Het heeft geleid tot 7 juweeltjes, scherp als een messteek, beheerst en rauw, fel en precies. Ik kan ze dromen, deze kleine hartenkreten, “Madre!”, en toch klinken ze hier in het arrangement voor zangstem en twee harpen aanmerkelijk anders. Het is bekend en onbekend tegelijk. Vertrouwd repertoire dat met een schokje van herkenning en vervreemding een nieuw leven begint, mooi is dat.
Die spanning, dat wringen waar ik de vinger op wil leggen, zit beslist ook in de componist die met drie stukken prominent vertegenwoordigd is op deze cd: Maurice Ravel. Ravel staat te boek als Fransman, maar hij is geboren in Baskenland, dicht tegen de Spaanse grens aan. Zijn moeder was opgegroeid in Madrid, zijn vader was een Zwitser die verbleef in de Haute-Savoie. Het trok in hem, al die verschillende culturele componenten. Zijn muziek heeft iets van de ongrijpbaarheid van parfum, onmiskenbaar is dat de Franse slag, de neiging om op te stijgen, het verlangen naar ijle lichtheid, l’essence; zijn stukken klinken ook als caverfijnde raderwerken – de vergelijking met Zwitserse uurwerken wordt wel gemaakt – en tegelijk verloochent het Spaanse bloed in Ravel zich niet. En Spanje dat is aarde. Verankering. Nooit zal ik het beeld vergeten uit een documentaire van Paco Pena over de geschiedenis van de flamenco. Een oude vrouw en een jong meisje. Het meisje danst op een houten vlondertje van twee bij twee, te midden van een weidse vlakte van droge aarde. Het is heet. De vrouw roffelt het ritme van de flamenco met de knokkels van haar vingers op een houten tafelblad. Het duurde een paar seconden, de indruk was onuitwisbaar. Ravel gaf bij zijn eerste evocatie van Spanje (Habanera, een van de twee Sites auriculaires) een motto van Baudelaire mee: Au pays parfumé que le soleil caresse. Kijk, dat bedoel ik. De dingen vallen nooit helemaal met zichzelf samen.

De liedjes van Falla en de Valses poeticos van Granados waren al gearrangeerd door anderen, maar voor de rest hebben Eva en Ekaterina het zelf maar gedaan. Ja, ze moeten wel. Ze laten zich al dat fantastische repertoire toch niet ontzeggen? Ze laten zich de wet toch niet voorschrijven, ben je gek, zeg, daar zijn ze veel te gretig en gepassioneerd voor. Het openingsstuk op deze cd bijvoorbeeld, Introduction et Allegro, van Ravel, is een van de bekendste repertoirestukken voor harp, ja, maar in septet-bezetting.
Ik vind hun arrangementen geweldig. Soms klinken de harpen als contrabassen, of als een piano (prepared desnoods). En het glasharde geluid van klokken beiert door in het tweede van de Sites auriculaires van Ravel, een stuk uit 1897 dat getiteld is Entre cloches. Het kan. Het kan ook op een harp. Mits je het juiste temperament hebt: uitgesproken en een beetje bijterig. We hebben het tenslotte wel over het Spaanse uur.
Te midden van dit alles klinken de ‘poëtische walsjes’ van Granados als een speeldoosje vol kinderliedjes: oase van charme en onschuld en lieflijkheid. Bal dansant in het dorp, betoverend zolang de lichtjes branden.

Moet ik nog doorgaan?

Zelfs het duo is geen duo. Ze zijn met zijn tweeën, ze zijn met zijn drieën. Al naar gelang. Een liaison à trois is nooit eenvoudig. Maar ze doen het gewoon. Ekaterina is niet alleen harpiste maar ook volwaardig zangeres. Het resultaat is verbluffend. Zoals in die andere liedcyclus op deze cd, oorspronkelijk voor sopraan en orkest geschreven, de Cinco canciones negras van Xavier Montsalvatge. De Catalaan verwerkte uitheemse invloeden in deze liederen, met name uit de muziek van de Antillen. Yambambo, Yambambe. Wonderlijk mengsel hoor, van frêle elegantie en zwoel wiegen, met sporen van kolonialisme én onafhankelijkheid.

Nee, niets is wat het is. Zo ontstaat er voortdurend en op diverse niveaus een spanningsverhouding, een trilling. Noem het beweging. De onophoudelijke beweging van de muziek. Muziek zwerft. Altijd. Probeer haar niet op de staart te trappen.

Luister maar, je weet niet wat je hoort ...

Uitvoerenden:

Eva Tebbe (Harp)
Ekaterina Levental (Harp, Mezzosopraan)

CD:

Maurice Ravel (1875 - 1937)

1. Introduction et Allegro pour deux harpes (arr. Eva Tebbe) 12'05

Maurice Ravel (1875 - 1937)

2. Pièce en forme de Habanera pour harpe solo (arr. Eva Tebbe) 3'11 *

Manuel De Falla (1876 - 1946)

Siete canciones populares españolas
(arr. for voice and two harps by Carlos Salzedo)
3. El Paño Moruno 1'18
4. Seguidilla Murciana 1'19
5. Asturiana 2'12
6. Jota 3'13
7. Nana 1'31
8. Canción 1'13
9. Polo 1'43

Enrique Granados (1867 - 1916)

Valses Poeticos for two harps
(arr. Elisabeth Colard & Ekaterina Levental)
10. Preludio 1'18 **
11. Vals melodioso 1'57 **
12. Vals apasionado 1'43
13. Vals lento 1'40
14. Vals humorístico 0'59
15. Allegretto (elegante) 1'23 **
16. Quasi ad libitum (sentimental) 1'16 **
17. Vals mariposa 0'54
18. Presto 1'13 **
19. Vals melodioso 1'57 **
Maurice Ravel (1875 - 1937)

Sites Auriculaires pour deux harpes (arr. Duo Bilitis)
20. Habanera 2'40
21. Entre Cloches 3'15

Xavier Montsalvatge (1912 - 2002)

Cinco Canciones Negras (arr. for voice and two harps by Ekaterina Levental)
22. Cuba Dentro De Un Piano 4'20
23. Punto de Habanera 2'02
24. Chèvere 1'52
25. Canciòn de cuna para dormir a un negrito 2'27
26 Canto negro 1'21

* Performed by Eva Tebbe
** Arrangement by Ekaterina Levental

Total Time: 60'11